Nhà nước đối với nền kinh tế

Nền kinh tế thị trường không phải là một thị trường hoàn hảo, nó có những khuyết tật mà thị trường không thể tự điều chỉnh, ví dụ các khuyết tật thị trường như sự tồn tại của doanh nghiệp độc quyền, vấn đề thiếu hụt thông tin, vấn đề phân phối thu nhập, sự mất ổn định kinh tế vĩ mô. Những khuyết tật này buộc phải có bên thứ 3 đứng ra điều tiết và quản lý. Vì thế, vai trò của Nhà Nước đối với nền kinh tế thị trường rất quan trọng.

Mục tiêu, công cụ của nhà nước đối với nền kinh tế

Như đã nói, mục tiêu của nhà nước đối với nền kinh tế là nhằm sửa chữa, quản lý, điều tiết các khuyết tật của thị trường để làm cho nền kinh tế thị trường hoạt động một cách cân bằng, ổn định và hiệu quả.

Nhà nước có những công cụ chính thường sử dụng để can thiệp vào hoạt động nền kinh tế:

• Luật pháp: Cần tạo ra một hành lang pháp lý nhất định mà nền tảng chính là quan hệ mua bán phải dựa trên cơ sở tự nguyện. Pháp luật bảo vệ những người mua bán chân chính, tạo động lực kinh doanh, hợp tác.
• Thuế: Một số chính sách về thuế nhà nước áp dụng nhằm kích cầu tiêu dùng hoặc hạn chế sản lượng doanh nghiệp sản xuất phù hợp với từng thời điểm của thị trường.
• Chi tiêu của chính phủ: Chính phủ có thể thực hiện thu chi làm những lợi ích cho cộng đồng, xã hội. Có thể giải quyết được khuyết tật là doanh nghiệp độc quyền, những hoàng hoá công cộng như quốc phòng, an ninh, trật tự xã hội, trường học, đường xá, cầu, cống, y tế, bảo hiểm xã hội, …
• Các chính sách kinh tế vĩ mô khác: Các chính sách tiền tệ, kiểm soát giá trần, sàn, chính sách tỷ giá hối đoái,…

Khắc phục các khuyết tật của nhà nước đối với nền kinh tế

• Điều tiết sự độc quyền doanh nghiệp: Ta đều biết, khi tồn tại doanh nghiệp độc quyền tồn tại, sản lượng thị trường thường thấp hơn sản lượng hiệu quả, mức giá cũng được định ở mức cao. Vì thế, nhà nước có 2 cách để buộc nhà độc quyền tăng sản lượng đến mức sản lượng hiệu quả.

+ Nhà nước tự nắm độc quyền: cấm đoán kinh doanh tư nhân trên một thị trường độc quyền thuần tuý. Như vậy, nhà nước phải lựa chọn mức sản lượng hiệu quả. Tuy nhiên, trên thực tế, Độc quyền nhà nước tương đương độc quyền tư nhân. Khi doanh nghiệp nhà nước không chịu áp lực phải đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng, hạ thấp chi phí và giá thành hàng hoá,… Dẫn đến sự trì trệ, kém năng động, chất lượng phục vụ kém. Nếu thua lỗ, doanh nghiệp có thể buộc nhà nước trợ cấp, bù lỗ.

+ Kiểm soát giá: nhà nước thường sử dụng để điều tiết độc quyền. Doanh nghiệp phải chịu sự kiểm soát giá cả. Có 2 phương pháp kiểm soát giá cả:

          Kiểm soát giá trên cơ sở chi phí biên (P=MC)

             Doanh nghiệp buộc phải sản xuất ở mức sản lượng sao cho ở đơn vị sản phẩm cuối cùng,                 mức giá phải bằng chi phí biên.

           Kiểm soát giá trên cơ sở chi phí trung bình (P=AC)

• Xử lý ngoại ứng:

Ngoại ứng tiêu cực: Nghĩa là nhà sản xuất gây ô nhiễm môi trường nhưng người tiêu dùng không được đền bù. Nhà nước thường áp dụng các biện pháp đánh thuế bảo vệ môi trường. Khi bị đánh thuế, doanh nghiệp sản xuất sản lượng thấp hơn, và giảm dần về sản lượng hiệu quả.

Khi không bị điều tiết, sản lượng thị trường là QT. Khi nhà nước đánh thuế ô nhiễm vào mỗi đơn vị hàng hoá là T, đúng bằng mức chi phí ô nhiễm, MCTN sau thuế bằng MCXH. Vì chi phí tăng, doanh nghiệp sản xuất ít hàng hoá, vì vậy, sản lượng giảm xuống mức sản lượng cân bằng Q*.

Ngoại ứng tích cực: Nhà nước buộc phải đưa ra chính sách khuyến khích, kích cầu sản xuất và tiêu dùng. Trợ cấp chính là chính sách thường được sử dụng.

• Cung ứng hàng hoá công cộng: Các hàng hoá công cộng như đê điều, quốc phòng, y tế, đường xá, cầu cống,… nhà nước phải trực tiếp cung ứng hàng hoá này.
• Cung cấp thông tin: Nhà nước cung cấp thông tin bổ sung cho thị trường (Tình hình kinh tế vĩ mô, các thị trường mới, các thị trường khác,…) Đưa ra các quy chế về cung cấp thông tin để điều tiết các giao dịch trên thị trường tư nhân (mọi thông tin về hàng hoá phải được in trên nhãn mác, công bố Báo cáo tài chính,…)
• Phân phối lại thu nhập: Thuế thu nhập cá nhân (thuế thu nhập luỹ tiến, trợ cấp người thuộc hộ nghèo, ốm đau bệnh tật,…)
• Ổn định hoá kinh tế vĩ mô: Theo chu kỳ kinh tế, nhà nước ổn định tình hình, làm bình ổn tình hình suy thoái cũng như tăng cực đỉnh, các chính sách tiền tệ, dùng lãi suất để điều tiết.

Kết luận vai trò của nhà nước đối với nền kinh tế

Vai trò của nhà nước đối với nền kinh tế là quan trọng, nhà nước không những điều tiết mà góp phần quản lý, tạo sân chơi cho nền kinh tế thị trường một sân chơi lành mạnh, công bằng, phát triển. Sự quản lý của nhà nước đối với nền kinh tế là cần thiết và phải có sự phối hợp ăn ý giữa thị trường và nhà nước.